De term ‘zombillion’ is de laatste tijd steeds vaker te horen in strategische kringen en discussies over de toekomst van economieën en markten. Het is een relatief nieuwe term, maar de implicaties ervan zijn verreikend en complex. In essentie verwijst het naar een scenario waarin een aanzienlijk deel van de financiële activa en middelen in omloop niet langer productief wordt ingezet, maar eerder in een staat van stagnatie of 'dood kapitaal' terechtkomt. Dit kan verschillende oorzaken hebben, van demografische verschuivingen en technologische ontwrichting tot geopolitieke instabiliteit en een afnemend vertrouwen in traditionele investeringsmodellen.
Dit fenomeen is niet nieuw; er zijn historische parallellen te vinden in perioden van economische malaise en stagnatie. Echter, de schaal en de complexiteit van de huidige situatie, mede door de globalisering en de snelle technologische veranderingen, vereist een grondige analyse en proactieve strategieën. Het begrijpen van de krachten die ‘zombillion’ aandrijven, is essentieel voor beleidsmakers, investeerders en bedrijven die willen navigeren in een steeds onzekerdere economische omgeving. De uitdaging ligt in het identificeren van deze ‘zombie’ activa en het vinden van manieren om ze weer tot leven te wekken, of op zijn minst de negatieve gevolgen ervan te minimaliseren.
De term 'zombillion' is ontstaan als een beschrijving van de enorme hoeveelheid kapitaal die vastzit in bedrijven en activa die nauwelijks tot geen groei meer genereren. Dit zijn vaak bedrijven die gered zijn tijdens economische crises, maar die sindsdien niet in staat zijn gebleken om hun concurrentiepositie te verbeteren of te innoveren. Deze 'zombiebedrijven' blijven voortbestaan dankzij goedkope leningen en een lage rentevoet, waardoor ze in feite de middelen onttrekken aan meer productieve investeringen. Het probleem is echter breder dan alleen bedrijven; het omvat ook vastgoed, aandelen en andere activa die hun waarde verliezen of stagneren.
De oorzaken van dit fenomeen zijn divers. Een belangrijke factor is de langdurige periode van lage rentevoeten na de financiële crisis van 2008. Dit heeft geleid tot een zoektocht naar rendement, waarbij investeerders bereid waren om meer risico's te nemen en te investeren in minder productieve activa. Daarnaast speelt de demografische verschuiving – de vergrijzing van de bevolking – een rol, aangezien oudere generaties doorgaans conservatiever zijn in hun investeringsgedrag en minder geneigd zijn om risico's te nemen. Technologische veranderingen, zoals automatisering en digitalisering, dragen ook bij aan de toenemende kloof tussen de 'winnaars' en de 'verliezers' in de economie, waardoor sommige bedrijven en industrieën achterblijven.
Het monetair beleid van centrale banken heeft een significant effect op de allocatie van kapitaal. Een te langdurige periode van lage rentevoeten kan leiden tot een verkeerde prijsstelling van activa en het in stand houden van 'zombie' bedrijven. De goedkope kredietvoorwaarden maken het mogelijk voor deze bedrijven om te blijven opereren, zelfs als ze fundamenteel niet levensvatbaar zijn. Tegelijkertijd kan een te strak monetair beleid de groei belemmeren en de economie verder in een recessie duwen, waardoor het probleem van inactief kapitaal verergert. Het vinden van de juiste balans tussen het stimuleren van de groei en het waarborgen van een efficiënte allocatie van kapitaal is dan ook een cruciale uitdaging voor centrale banken.
| Indicator | Waarde (2023) | Verandering t.o.v. 2018 |
|---|---|---|
| Percentage 'zombie' bedrijven (VS) | 15% | +3% |
| Totale waarde inactieve activa (wereldwijd) | $50 biljoen | +20% |
| Gemiddelde rentevoet (Eurozone) | 3.5% | +2.5% |
| Groei BBP (wereldwijd) | 2.8% | -0.5% |
De bovenstaande tabel geeft een indicatie van de omvang van het probleem en de recente trends. Zoals te zien is, is het percentage 'zombie' bedrijven toegenomen in de afgelopen jaren, evenals de totale waarde van inactieve activa. De stijgende rentevoeten kunnen een positief effect hebben, maar de impact zal afhangen van de snelheid en de omvang van de renteverhogingen.
Technologische disruptie is een belangrijke drijfveer achter de verschuiving in kapitaalallocatie. Nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, robotica en blockchain, veranderen de manier waarop bedrijven opereren en concurreren. Dit leidt tot een vernietiging van oude bedrijfsmodellen en de opkomst van nieuwe, innovatieve spelers. Bedrijven die niet in staat zijn om zich aan te passen aan deze veranderingen, lopen het risico om 'zombie' bedrijven te worden, terwijl diegenen die wel innoveren, profiteren van de nieuwe mogelijkheden. Dit creëert een tweedeling in de economie, waarbij een kleine groep bedrijven de meeste groei genereert, terwijl de rest achterblijft.
De impact van technologische disruptie is niet alleen beperkt tot de bedrijfswereld. Het beïnvloedt ook de arbeidsmarkt, waarbij bepaalde banen verdwijnen en nieuwe banen ontstaan. Dit vereist een herziening van het onderwijssysteem en een investering in omscholing en bijscholing, zodat werknemers de vaardigheden kunnen ontwikkelen die nodig zijn om te functioneren in de nieuwe economie. Bovendien is het belangrijk om te investeren in onderzoek en ontwikkeling, zodat er nieuwe technologieën kunnen worden ontwikkeld die de groei kunnen stimuleren en de concurrentiepositie van een land kunnen verbeteren. Het negeren van technologische trends kan leiden tot een verdere toename van 'zombillion' en een afname van de economische vitaliteit.
Het creëren van een levendig innovatie-ecosysteem is cruciaal voor het aantrekken van kapitaal en het stimuleren van economische groei. Dit vereist een samenwerking tussen overheid, universiteiten, bedrijven en investeerders. De overheid kan een belangrijke rol spelen door het creëren van een gunstig klimaat voor innovatie, bijvoorbeeld door het verstrekken van belastingvoordelen voor onderzoek en ontwikkeling, het faciliteren van de toegang tot financiering en het verminderen van bureaucratie. Universiteiten kunnen een belangrijke bijdrage leveren door het uitvoeren van fundamenteel onderzoek en het opleiden van hooggekwalificeerde professionals. Bedrijven kunnen investeren in interne onderzoek en ontwikkeling en samenwerken met universiteiten en andere bedrijven om nieuwe producten en diensten te ontwikkelen.
Door een sterk innovatie-ecosysteem te creëren, kan een land zich positioneren als een aantrekkelijke locatie voor investeringen en talent, waardoor de economische groei wordt gestimuleerd en de negatieve effecten van ‘zombillion’ worden verminderd.
Geopolitieke risico's, zoals handelsconflicten, politieke instabiliteit en militaire conflicten, hebben een aanzienlijke impact op de allocatie van kapitaal. Deze risico's creëren onzekerheid en angst onder investeerders, waardoor ze geneigd zijn om hun geld te parkeren in veilige havens, zoals staatsobligaties of goud. Dit kan leiden tot een vermindering van de investeringen in productieve activa en een toename van het aandeel inactief kapitaal. De recente oorlog in Oekraïne is bijvoorbeeld een duidelijk voorbeeld van hoe geopolitieke risico's de wereldeconomie kunnen beïnvloeden.
De toenemende spanningen tussen de Verenigde Staten en China vormen een ander belangrijk geopolitiek risico. Een escalatie van deze spanningen kan leiden tot een handelsoorlog, die de wereldeconomie ernstig kan schaden. Bovendien kan de toegenomen focus op nationale veiligheid en zelfvoorziening leiden tot een fragmentatie van de wereldeconomie en een vermindering van de internationale handel en investeringen. Dit kan de allocatie van kapitaal verder bemoeilijken en de groei belemmeren. Het is daarom belangrijk om te streven naar een stabiele en voorspelbare internationale omgeving, waarin bedrijven en investeerders met vertrouwen kunnen investeren.
Sancties en handelsbeperkingen kunnen een aanzienlijke impact hebben op de allocatie van kapitaal. Sancties kunnen leiden tot een vermindering van de handel en investeringen met het betreffende land, terwijl handelsbeperkingen de toegang tot markten kunnen bemoeilijken. Dit kan de economische groei schaden en de onzekerheid vergroten. Bovendien kunnen sancties en handelsbeperkingen leiden tot een verlegging van de productie en de toeleveringsketens, waardoor de efficiëntie afneemt en de kosten stijgen. Het is daarom belangrijk om sancties en handelsbeperkingen zorgvuldig te overwegen en de mogelijke negatieve gevolgen af te wegen tegen de beoogde doelen. Het zoeken naar diplomatieke oplossingen en het bevorderen van internationale samenwerking zijn essentieel om de geopolitieke risico's te verminderen en een stabiele economische omgeving te creëren.
Door deze maatregelen te nemen, kunnen investeerders en bedrijven zich beter beschermen tegen de negatieve effecten van geopolitieke risico's en de allocatie van kapitaal optimaliseren.
Het activeren van inactief kapitaal vereist een combinatie van beleidsmaatregelen en private sector initiatieven. Overheden kunnen een rol spelen door het creëren van een gunstig klimaat voor investeringen, het verminderen van bureaucratie en het bevorderen van innovatie. Ze kunnen ook investeren in infrastructuurprojecten en andere publieke goederen die de economische groei kunnen stimuleren. De private sector kan een bijdrage leveren door het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten, het investeren in onderzoek en ontwikkeling en het nemen van risico's.
Een belangrijke strategie is het bevorderen van herstructurering en consolidatie van bedrijven. Dit kan leiden tot efficiëntere bedrijfsmodellen en een betere allocatie van kapitaal. Bovendien is het belangrijk om te investeren in de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden en competenties, zodat werknemers kunnen worden voorbereid op de banen van de toekomst. Het stimuleren van ondernemerschap en het faciliteren van de toegang tot financiering voor startups zijn eveneens belangrijke maatregelen. Een proactieve en innovatieve aanpak is cruciaal om de uitdagingen van ‘zombillion’ aan te pakken en een duurzame economische groei te realiseren.
De transitie naar een groenere economie biedt enorme kansen voor het activeren van inactief kapitaal. Investeringen in duurzame energie, energie-efficiëntie en circulaire economie kunnen niet alleen de milieu-impact verminderen, maar ook nieuwe banen creëren en de economische groei stimuleren. Het aantrekken van kapitaal voor groene projecten vereist echter een duidelijke regelgeving, stabiele beleidskaders en financiële incentives. De ontwikkeling van groene obligaties en andere duurzame financiële instrumenten kan een belangrijke bijdrage leveren aan het mobiliseren van kapitaal voor groene investeringen.
Een succesvolle transitie naar een groenere economie vereist een samenwerking tussen overheden, bedrijven en investeerders. Overheden kunnen een leidende rol spelen door het stellen van ambitieuze klimaatdoelstellingen, het invoeren van carbon pricing en het bevorderen van duurzame consumptie en productie. Bedrijven kunnen investeren in groene technologieën en duurzame bedrijfspraktijken. Investeerders kunnen hun beleggingsportefeuilles afstemmen op duurzaamheidscriteria en bedrijven stimuleren om hun milieu-impact te verminderen. Door samen te werken aan een duurzame toekomst, kunnen we de uitdagingen van ‘zombillion’ aangaan en een veerkrachtige en inclusieve economie creëren.